Achterblijvers houden soms slechts een mager inkomen over. Wat te doen? ©Peter van Hugten

 

Nabestaandenuitkeringen worden steeds meer versoberd

Waarschuwing: er is stilletjes sprake van een opeenstapeling van versoberingen van nabestaandenuitkeringen bij de overheid en verzekeringsmaatschappijen. Achterblijvers houden soms slechts een mager inkomen over. Wat te doen?
De overheid heeft het recht op een nabestaandenuitkering beperkt tot een kleine groep nabestaanden. Daarnaast is het partnerpensioen in veel pensioenregelingen versoberd. Door deze stapeling van versoberingen houdt de achterblijvende partner soms een erg mager inkomen over.
Onderzoeksinstituut Netspar, dat onlangs het nabestaandenpensioenen onder de loep heeft genomen, spreekt naar aanleiding van dat onderzoek waarschuwende woorden. Veel stellen hebben vrijwel geen inzicht in de financiële gevolgen van het overlijden van een van beiden, constateert Netspar. Die gevolgen kunnen groot zijn. Als een van de partners dood gaat en diens inkomen wegvalt, kan het huishoudinkomen met wel tientallen procenten dalen. Vooral bij lagere en middeninkomens kan dat hard aankomen.

Veel stellen hebben geen inzicht in de financiële gevolgen van een overlijden

De onderzoekers stellen dat de grote inkomensdaling te wijten is aan de versobering van de Algemene nabestaandenwet (Anw) en de manier waarop veel pensioenfondsen het nabestaandenpensioen hebben georganiseerd. De overheid heeft de groep nabestaanden die in aanmerking komt voor een Anw-uitkering de afgelopen jaren ingeperkt. Alleen nabestaanden die voor ten minste 45 procent arbeidsongeschikt zijn of kinderen tot 18 jaar verzorgen, hebben recht op deze uitkering. Hierdoor is het aantal mensen met een Anw-uitkering sinds 2002 met bijna 80 procent gedaald tot circa 35 duizend.

Deze uitkering is vooral voor lagere inkomens. Nabestaanden die maandelijks meer dan ruim 2.500 euro bruto verdienen, hebben geen recht op deze uitkering. Wie minder verdient, moet tweederde van de inkomsten boven de drempel van 782 euro aftrekken van de Anw-uitkering. Die uitkering bedraagt maximaal bijna 1.200 euro bruto per maand. Wie daarnaast nog een nabestaandenpensioen van een pensioenfonds ontvangt, hoeft dat niet af te trekken van de Anw-uitkering.

De oplossing hoeft niet heel kostbaar te zijn

De pensioenfondsen hebben uiteenlopend gereageerd op de versobering van de Anw. Sommige fondsen probeerden die (ten dele) te compenseren met een Anw-hiaatverzekering. Andere fondsen hebben niets gedaan aan reparatiemaatregelen. Het ambtenarenpensioenfonds ABP heeft nu nog een compensatieregeling voor de Anw-versobering, maar de werkgever (de overheid) en de vakbonden schrappen deze regeling met ingang van volgend jaar. Op andere punten is de ABP-nabestaandenregeling overigens verbeterd.

Stellen moeten om te beginnen nagaan hoeveel risico ze lopen op een grote inkomensdaling als een van hen overlijdt. Als dat risico er is, moeten ze bekijken wat ze kunnen doen om dat risico te verkleinen. De oplossing hoeft niet heel kostbaar te zijn.

Lopen wij een risico?

Rokers betalen beduidend meer voor een overlijdensrisicoverzekering. Liefhebbers van sigaretten zijn al gauw 60 procent meer kwijt dan niet-rokers. Hoe ouder de roker, hoe groter het prijsverschil.

Die vraag beantwoorden vergt wat uitzoekwerk. Veel werkenden hebben nauwelijks inzicht in hun pensioensituatie, laat staan in de details rond hun nabestaandenpensioen. De eerste stap is een bezoek aan Mijnpensioenoverzicht.nl. Die site, waarop elke Nederlander kan zien waar hij pensioen heeft opgebouwd en hoeveel, is alleen toegankelijk met de persoonlijke DigiD-code.

Kijk onder het tabblad Als mijn situatie verandert en klik op: Als ik overlijd. Hier verschijnen de bedragen die uw partner en eventuele kinderen ontvangen na uw dood, tenminste: als u pensioen heeft opgebouwd bij een pensioenfonds. In het overzicht staat niets over het recht op een Anw-uitkering, omdat dat recht afhankelijk is van het eigen inkomen van de nabestaande. Als die nabestaande meer dan ruim 2.500 bruto per maand verdient, krijgt hij of zij geen Anw-uitkering.

Om het plaatje compleet te maken, moeten hypotheekbezitters ook uitzoeken of er een overlijdensrisicoverzekering is gekoppeld aan hun hypotheek. Als dat zo is, dalen de hypotheeklasten als een van de partners overlijdt. Dat compenseert deels de inkomstendaling.

Ten slotte moet de nabestaande alle geldpotjes inventariseren die een daling van het huishoudinkomen gedeeltelijk kunnen opvangen. Denk aan spaargeld en lijfrenteverzekeringen.

Uit deze berekeningen kan blijken dat de financiële gevolgen van de dood van de meest verdienende partner voor diens nabestaande veel groter zijn dan andersom. De minst verdienende partner is financieel het meest afhankelijk van een goede nabestaandenvoorziening. Aan de andere kant kan ook het overlijden van degene die weinig verdient en grotendeels voor de kinderen zorgt grote financiële gevolgen hebben. De meest verdienende, overlevende partner zal dan misschien betaalde oppashulp moeten inschakelen.

Wat kunt u doen om het risico te verkleinen?

Zzp’ers bouwen meestal helemaal geen (nabestaanden)pensioen op

Stellen die tot de conclusie komen dat het overlijden van een van de partners leidt tot een te grote inkomensdaling voor de achterblijvende partner moeten zelf aan de slag.

Een behoorlijk aantal pensioenfondsen, zoals de metaalfondsen PMT en PME, bieden deelnemers de mogelijkheid een vrijwillige Anw-hiaatverzekering af te sluiten. Soms kan dat alleen bij het begin van de pensioenopbouw of na de geboorte van een kind. De uitkering van deze verzekering eindigt op de AOW-leeftijd.

Lang niet alle werknemers kunnen terecht bij hun pensioenfonds voor een extra verzekering. Zij zijn niet de enigen die een extra financieel vangnet kunnen gebruiken. Dat geldt ook voor de meeste zzp’ers. Zij bouwen meestal helemaal geen (nabestaanden)pensioen op.

Een passende oplossing hoeft niet schreeuwend duur te zijn

Een passende oplossing hoeft niet schreeuwend duur te zijn. Een optie is een overlijdensrisicoverzekering. De premie voor een eenvoudige overlijdensrisicoverzekering is de afgelopen jaren behoorlijk gedaald. Dat is te danken aan kostenbesparingen bij verzekeraars en de stijging van de levensverwachting.

Neem een stel (niet-rokers) met jonge kinderen dat de komende tien jaar een ton wil ontvangen als een van beiden overlijdt. Beiden hebben onlangs hun 30ste verjaardag gevierd. Die verzekering kost de komende tien jaar per maand circa 5 euro. De premie is niet aftrekbaar van het belastbaar inkomen. De uitkering is daarom niet belast. Dat is belangrijk om te weten als u dit bedrag vergelijkt met een bruto nabestaandenpensioen of Anw-uitkering.

De kosten van een overlijdensrisicoverzekering stijgen wel snel als het echtpaar ouder is. Dezelfde verzekering kost namelijk al ongeveer een tientje per maand als beide partners bij de aanvang 40 jaar zijn.

Het artikel is van Frank Van Alphenpeter

Lees ook: “Werken aan je toekomst