Jeshoots Com 523925 Unsplash
Wat is het effect van stress op onze hersenen en ons lichaam? En kan het ook positief zijn? Arts Nupur Kohli, auteur van het boek Chill!: ‘Stress kan heel schadelijk zijn, maar streven naar een stressniveau van nul hoeft niet.’

Laten we beginnen bij het begin: wat gebeurt er in onze hersenen zodra we stress ervaren?

‘Stress is een trigger die een bepaalde lichamelijke reactie opwekt. Als je stress ervaart, wordt een bepaald deel van je hersenen – de amygdala – geactiveerd. Dat deel geeft een hormoon af, wat de hypothalamus activeert. Ook die geeft een hormoon af dat op zijn beurt de bijnieren activeert, waarna die weer het hormoon cortisol uitscheiden. Dat hormoon wordt ook wel het stresshormoon genoemd, want hierdoor ervaar je een stressgevoel.’

Is cortisol schadelijk voor het lichaam?

‘Wel als het zich op gaat stapelen in de hersenen. Dat gebeurt als je langere tijd gestrest bent. Een teveel aan cortisol kan hersencellen doden en op de hele lange termijn de hersenen zelfs laten krimpen. De kortetermijneffecten zijn een verminderde concentratie, verwarde gevoelens, niet helder kunnen denken en problemen met slaap en geheugen.’

Dat klinkt niet goed. Wat is het evolutionaire nut van stress dan?

‘Stress heeft van oorsprong een levensreddende functie. Als er namelijk gevaar optreedt, wordt naast cortisol ook adrenaline – eveneens een stresshormoon – geactiveerd. Samen zorgen ze voor de zogenoemde fight, flight or freeze-respons: vechten, vluchten of stokstijf stil blijven staan. Om in te schatten wat je moet doen, gaat je lichaam bijvoorbeeld zoveel mogelijk bloed rondpompen naar plekken in het lichaam zodat je scherper kunt zien of harder kunt rennen. Het lastige is alleen: vroeger was dat gevaar bijvoorbeeld een leeuw die ons kon aanvallen, daar hoeven we nu niet meer bang voor te zijn. De respons blijft, maar nu krijgen we stress van onze gedachten. En daar kun je niet zomaar van wegrennen.’

Mindful op de werkvloer
Mindfulness kan de mentale gezondheid van werknemers verbeteren, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd in de Health Promotion Journal of Australia. De proefpersonen, medewerkers in de Australische publieke sector, ervoeren na een mindfulness trainingsprogramma van acht weken minder stress en minder emotionele uitputting. Ook konden ze stresstriggers sneller herkennen, zich hier makkelijker van losmaken en voelden ze zich kalmer op de werkvloer.

Wat hebben we nu nog aan stress?

‘Je hebt een bepaalde mate van stress nodig om te functioneren. Een gevoel van lichte spanning zorgt voor meer focus en een bepaald soort enthousiasme, die je prestaties juist ten goede kunnen komen. Je moet niet willen streven naar een stressniveau van nul, dat kun je ervaren als verveling of lamlendigheid.’

Wanneer verandert een gezonde dosis spanning in overspannenheid of een burn-out?

‘Stress is te veel als je er symptomen van ondervindt die niet meer weggaan en die je ervaart als een last, bijvoorbeeld niet in slaap kunnen vallen. We spreken van een burn-out als de symptomen van stress ervoor zorgen dat je geen leuke dingen meer wil doen en niet meer kunt deelnemen aan normale, dagelijkse activiteiten. Je lichaam kan hier niet meer de energie voor vinden.’

Wat zijn de lichamelijke verschillen tussen stress en een burn-out?

‘Veel symptomen zijn gelijk, denk aan vermoeidheid en slapeloosheid. Maar als je een burn-out hebt, heb je op de langere termijn ook een grotere kans op diabetes of een ander negatief effect op je suikerhuishouding door de cortisol. Er zijn ook onderzoeken die burn-outs linken aan een kortere levensverwachting.’

Kunnen we een burn-out zien aankomen? Zijn er noodsignalen die het lichaam afgeeft op het moment dat je echt je grenzen overschrijdt?

‘Ja, er zijn symptomen die mensen niet direct relateren aan te veel stress, zoals overmatige haaruitval en hartkloppingen. Het is vooral belangrijk om te kijken naar de signalen die jouw lichaam afgeeft op het moment dat je stress ervaart. Fysieke, maar ook gedragssignalen: ga je sociale evenementen vermijden omdat ze je te veel energie kosten? Wees daar alert op.’

Wist je dat…
● Jonge ondernemers (18-34 jaar) het grootste risico lopen op een burn-out? Liefst 62 procent van deze groep zegt last te hebben van burn-outgerelateerde klachten.
● Je niet alleen bent als je een burn-out hebt? 15 procent van de Nederlandse vrouwen en 9 procent van de mannen heeft een burn-out (gehad).
● Niet alleen langdurige stress, maar ook hevige kortdurende stress de kans op hart- en vaatziekten vergroot?
● Stress op de werkvloer volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beroepsziekte nummer 1 is?
● Een burn-out een werkgever 60 duizend euro per jaar kost? Het loont dus ook voor werkgevers om er op tijd bij te zijn.

Hoe lang duurt het voor je hersenen en je lichaam zijn hersteld van een burn-out?

‘Dat verschilt per persoon, maar ligt ook aan de intensiteit van de burn-out. In het algemeen kun je stellen dat het – als je werkt aan je herstel – een half jaar tot een paar jaar kan duren voordat je weer de oude bent.’

Wat doe jij zelf om stress te beperken?

‘Wandelen helpt mij heel erg om mijn hoofd leeg te krijgen, net als een dagboek bijhouden. Andere tips: drink voldoende water, let op je voeding, besteed aandacht aan je slaap en communiceer vooral met anderen over hoe je je voelt. Wees niet bang om tegen je collega te zeggen dat het vandaag even teveel was.’

Nupur Kohli (28) is jeugdarts, adviseur voor de gezondheidszorg, internationaal spreker en auteur van het boek Chill! How to Survive Stress and Improve Personal and Professional Productivity (Symptoms and Solutions to Chronic Pressure). Het boek verschijnt later dit jaar.

Het artikel is van Fleur Willemsen (Intermediair oktober 2018)

Photo by JESHOOTS.COM on Unsplash

Leave a Reply

Your email address will not be published.

UA-47815322-3
%d bloggers like this: